Kadın Hastalıkları
Polikistik Over Sendromu (PKOS)
Polikistik over sendromu (PKOS), üreme çağındaki her 6–7 kadından birini etkileyen hormonal bir bozukluktur. Adet düzensizliği, tüylenme, sivilce ve kısırlık gibi belirtilerle kendini gösterebilir. İyi haber şu ki doğru yaklaşımla PKOS’un etkileri büyük ölçüde kontrol altına alınabilir.
PKOS, yumurtalıklarda çok sayıda küçük folikülün (yumurta adayı) biriktiği ve düzenli yumurtlamanın gerçekleşemediği bir endokrin bozukluktur. Bu birikmiş foliküller ultrasonda inci kolye görünümü oluşturur. Hastalık genetik yatkınlık ve çevresel faktörlerin etkileşimiyle ortaya çıkar; insülin direnci ile yakından ilişkilidir.
- Düzensiz adet: Yılda 9 ya da daha az adet görme, çok uzun süreli ya da çok kısa döngüler
- Adet gecikmesi veya hiç adet görememe (amenore)
- Tüylenme artışı (hirsutizm): Yüz, karın, göğüs gibi erkeklerde görülen bölgelerde tüylenme
- Sivilce ve yağlı cilt: Androjen hormon fazlalığının etkisi
- Saç dökülmesi: Erkek tipi saç kaybı (androjenik alopesi)
- Kilo artışı: Özellikle karın bölgesinde yağlanma
- İnsülin direnci: Yorgunluk, tatlı krizleri, glukoz tolerans bozukluğu
PKOS Nasıl Teşhis Edilir?
Tanı için uluslararası kabul gören Rotterdam kriterleri kullanılır. Aşağıdakilerden en az ikisinin varlığı tanı koydurur:
.1
Düzensiz ya da yokluğu olan yumurtlama
.2
Klinik ya da biyokimyasal androjen fazlalığı
.3
Ultrasonografide polikistik over görünümü (bir yumurtalıkta 20 veya daha fazla folikül)
Bunlara ek olarak; hormonal panel (LH, FSH, androjenler, AMH), insülin direnci testi (HOMA-IR) ve tiroid testleri değerlendirmeyi tamamlar.
PKOS ile Hamile Kalınabilir Mi?
Evet, PKOS hamileliliği imkânsız kılmaz. PKOS’lu kadınların büyük çoğunluğu uygun tedaviyle hamile kalabilmektedir. Tedavi seçenekleri şunlardır:
Kilo kaybı: Fazla kilolu PKOS’lu kadınlarda toplam kilodan %5–10 kaybetmek bile yumurtlamayı yeniden başlatabilir.
Klomifen sitrat / letrozol: Ağızdan alınan yumurtlama uyarıcı ilaçlar
Yumurtalık rezervi: AMH değeri ve antral folikül sayısı tedavi yanıtını belirler.
Gonadotropin iğneleri: Yumurtlama uyarımı için hormon enjeksiyonları
Aşılama (IUI): Uyarılmış yumurtlama + spermin rahme verilmesi
Tüp bebek (IVF): Diğer yöntemlerden sonuç alınamadığında en etkili tedavi
PKOS Tedavisi: İlaç, Diyet ve Yaşam Tarzı
Doğum kontrol hapları: Çocuk istemeyenlerde adet düzenlemesi ve androjen baskılanması için kullanılır.
Metformin: İnsülin direncini azaltır; hem metabolik dengeyi hem de yumurtlama düzenini olumlu etkiler.
Beslenme: Düşük glisemik indeksli gıdalar, işlenmiş şeker ve unlu mamullerden uzak durmak hormonal dengeyi destekler.
Egzersiz: Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz insülin duyarlılığını artırır ve kilo yönetimini kolaylaştırır.
PKOS Geçer Mi? Uzun Vadeli Etkileri
PKOS, tamamen iyileşen bir hastalık değildir; ancak uygun yönetimle belirtileri büyük ölçüde azaltılabilir. Menopozla birlikte adet düzensizliği ve kist oluşumu genellikle son bulur. Bununla birlikte PKOS’un metabolik etkileri (insülin direnci, kardiyovasküler risk) yaşam boyu sürebileceğinden uzun vadeli sağlık takibi önemlidir.