Kadın Hastalıkları
HPV (Human Papillomavirus)
HPV (İnsan Papillomavirüsü), cinsel yolla bulaşan en yaygın viral enfeksiyondur. Cinsel aktif kadın ve erkeklerin büyük bölümü yaşamlarının bir döneminde HPV ile karşılaşır. Çoğu HPV enfeksiyonu herhangi bir belirti vermeden kendiliğinden geçer; ancak bazı yüksek riskli tipler rahim ağzı kanserine yol açabilir.
HPV, 200’den fazla alt tipi bulunan bir virüs ailesidir. Bunların yaklaşık 40 tipi üreme organlarını etkileyebilir. Tipler ikiye ayrılır:
Düşük riskli tipler (HPV 6, 11): Genital siğillere (kondilom) yol açar; kansere dönüşmez.
Yüksek riskli tipler (HPV 16, 18): Rahim ağzı kanserinin yaklaşık %70’inden sorumludur; ayrıca vulva, vajina, penis, anüs ve boğaz kanserlerine yol açabilir.
HPV, ağırlıklı olarak cinsel temas yoluyla bulaşır. Prezervatiflerin koruyuculuğu kısmen sınırlıdır çünkü virüs temas eden tüm deri alanlarında bulunabilir. Yaşam boyu yalnızca tek bir cinsel partner olması bile HPV ile karşılaşmayı engellemez.
HPV enfeksiyonlarının büyük bölümü belirti vermez ve vücut 1–2 yıl içinde virüsü kendi başına temizler. Belirti veren durumlarda:
– Genital siğiller (kondilom): Karnabahar görünümünde, kaşıntısız ya da hafif kaşıntılı oluşumlar
– Rahim ağzında hücre değişiklikleri: Smear testinde saptanır, kansere dönüşmeden müdahale edilebilir
– Yüksek riskli HPV tiplerinin enfeksiyonu genellikle hiçbir fiziksel belirti vermez. Bu nedenle düzenli smear testi hayat kurtarıcıdır.
Rahim ağzı kanserlerinin %99’undan fazlası HPV enfeksiyonuyla ilişkilidir. Virüs, rahim ağzındaki hücrelerde yıllar içinde önce displazi (hücre değişikliği), ardından kanser öncesi lezyonlar (CIN 1, CIN 2, CIN 3) ve nihayetinde kanser gelişimine yol açabilir. Bu süreç genellikle 10–15 yıl sürer; bu pencere düzenli smear testi yapılması için kıymetli bir fırsattır.
HPV Aşısı Nedir? Kimlere Yapılmalı?
HPV aşısı, yüksek riskli HPV tiplerine karşı etkili koruma sağlar. Türkiye’de Gardasil 9 (9 tipe karşı koruma) kullanılmaktadır.
.1
En etkili dönem:
Cinsel aktivite başlamadan önce, 9–14 yaş arası (2 doz)
.2
15–26 yaş:
3 doz şemasıyla uygulanabilir
.3
27–45 yaş:
Doktor değerlendirmesiyle bireysel karar verilir
Aşı, mevcut HPV enfeksiyonunu tedavi etmez; henüz karşılaşılmamış tiplerden korur
HPV Tedavisi Var Mı? Kendiliğinden Geçer Mi?
HPV’nin kendisini doğrudan hedef alan bir antiviral tedavisi yoktur. Bağışıklık sistemi çoğu enfeksiyonu 2 yıl içinde temizler. Genital siğiller ve rahim ağzındaki hücre değişiklikleri tıbbi yöntemlerle (kriyoterapi, LEEP, lazer) tedavi edilebilir. HPV’nin kalıcı olup olmayacağı büyük ölçüde kişinin bağışıklık sistemine bağlıdır.
HPV Sonrası Smear (Pap) Testi Takibi
HPV pozitif saptandığında veya smear testinde hücre değişikliği görüldüğünde takip kritik önem taşır. Kolposkopi (rahim ağzının büyütülerek incelenmesi) ve biyopsi gerekebilir. Yüksek dereceli lezyonlarda (CIN 2, CIN 3) tedavi gecikmeden uygulanmalıdır. Tedavi sonrasında 6–12 aylık aralıklarla smear kontrolü yapılması önerilir.