Kadın Hastalıkları
Over Kistleri (Yumurtalık Kistleri)
Over kistleri, yumurtalık içinde ya da üzerinde sıvı dolu keseciklerdir. Üreme çağındaki kadınlarda son derece yaygındır; çoğu zararsızdır ve kendiliğinden geçer. Ancak türüne ve büyüklüğüne göre takip ya da tedavi gerektirebilir.
Yumurtalıklar her ay bir veya birkaç folikül (yumurta kesesi) geliştirir. Folikül olgunlaşıp çatlamadığında ya da içindeki sıvı emilmediğinde kist oluşabilir. Bu tür kistlerin büyük çoğunluğu birkaç hafta-ay içinde kendiliğinden çözülür.
Over Kisti Türleri: Fonksiyonel, Dermoid, Endometrioma
Tedavi süreci ortalama 15–17 gün sürer ve şu aşamalardan oluşur:
.1
Fonksiyonel kistler (en yaygın):
Foliküler kist ya da korpus luteum kisti olarak ikiye ayrılır. Adet döngüsüyle ilişkilidir; çoğunlukla belirti vermez ve 1–3 ay içinde kendiliğinden kaybolur.
.2
Dermoid kist (teratom):
Saç, yağ dokusu, hatta diş içerebilen iyi huylu kistlerdir. Kendiliğinden geri dönmez; büyümesi durumunda cerrahi gerekebilir.
.3
Endometrioma (çikolata kisti):
Endometriozis hastalığının yumurtalıktaki yansımasıdır. Koyu kahve kanlı sıvı içerir; kısırlıkla yakından ilişkilidir.
.4
Polikistik over kistleri:
Bunlar gerçek kist değil, olgunlaşmayı tamamlayamayan foliküllerdir; PKOS bağlamında değerlendirilir.
.5
Borderline tümörler ve malign kistler:
Nadir görülür ama dışlanmaları önemlidir. Şüpheli ultrason bulgusu varsa ileri tetkik gerekir.
Over Kisti Belirtileri Nelerdir?
Küçük kistler genellikle belirti vermez. Büyük veya patlayan kistlerde:
- Kasıkta ağrı ya da baskı hissi (özellikle adet öncesi/sırası)
- Adet düzensizliği
- Şişkinlik ve karın büyümesi
- Cinsel ilişkide ağrı
- Sık idrara çıkma (büyük kistlerde mesaneye baskı)
Kistin aniden patlaması ya da burkulması (torsiyon) ani ve şiddetli karın ağrısına yol açar; bu durum acil değerlendirme gerektirir.
Fonksiyonel kistlerin büyük çoğunluğu 1–3 adet döngüsü içinde kendiliğinden çözülür. Bu dönemde ağrı kesici kullanılabilir; hormonal ilaç ya da doğum kontrol hapı gerek yoktur. Kist 2–3 ay sonra ultrasonla kontrol edilir; küçülmüş ya da yok olmuşsa başka bir işlem gerekmez.
Şu durumlarda ameliyat düşünülür:
– Kist 5–7 cm’yi aşıyorsa ya da giderek büyüyorsa
– Kist solid bileşen, kalın duvar ya da kanlanma içeriyorsa (malignite şüphesi)
– Torsiyon (kist burkulması) ya da patlama gerçekleştiyse
– Semptomlar ilaçla kontrol edilemiyorsa
– Dermoid kist ya da endometriomada (çikolata kisti) tedaviden yararlanılacaksa
Laparoskopik kistektomi (kapalı kist ameliyatı) tercih edilen yöntemdir; yumurtalık dokusu mümkün olduğunca korunur.
Fonksiyonel kistler genellikle hamile kalmayı etkilemez. Endometrioma ve dermoid kistler ise tedavi edilmeden over rezervini azaltabilir ve hamileliği zorlaştırabilir. Tüp bebek planlayanların, tedavi başlamadan önce mevcut kistlerin değerlendirilmesi ve gerekirse müdahale edilmesi önerilir.